اقسام نسخ و موارد بحث نسخ داراى سه قسم است : 1 - نسخ تلاوت 2 - نسخ تلاوت و محتوا و حكم آن 3 - نسخ حكم فقط . و اين قسم سوم مهمترين قسمت بحث ما را تشكيل مىدهد . اينك ما آياتى را كه نسخ آنها ادعا شده ذكر مىكنيم و به آنچه كه در اطراف آنها گفته شده و يا لازم است گفته شود مىپردازيم ولى قبلا مقتضى است به مطلب مهمى اشاره كنيم و آن ، اينكه : استثناء و تخصيص و غايت احكام كه مانع شمول حكم هستند ، نسخ نيستند زيرا نبودن حكم ، در مستثنى و يا در خاص ، و يا بعد از غايت و مدت ، از باب نسخ نيست بلكه از باب قصور مقتضى است ليكن براى گروهى از بحث كنندگان ، اشتباهى رخ داده و بسيارى از اين موارد را نسخ ، بشمار آورده‌اند مگر اينكه بگوئيم آنان ، اصطلاح خاصى در لغت داشته‌اند بهر حال ما به اين موارد متعرض نمىشويم بلكه فقط به 20 مورد از موارد نسخ را اشاره مىكنيم كه سيوطى « 1 » آنها را در ضمن اشعارى وارد كرده و متعرض شده و در آن اشعار ، مراعات ترتيب سوره‌هاى قرآنى نيز شده است كه عبارت است از : قد اكثر النّاس فى المنسوخ من عدد * و ادخلوا فيه آيا ليس تنحصر يعنى : علماء ، منسوخات زيادى ذكر كرده‌اند و آياتى را نيز از موارد نسخ دانسته‌اند كه نسخ منحصر به آنها نيست . و هاك تحرير آى لا مزيد لها * عشرين حرّرها الحذاق و الكبر ما 20 مورد را مورد بحث قرار مىدهيم كه بزرگان و محققين ، آنها را مورد نسخ دانسته‌اند . اى توجّه حيث المرء كان و ان * يوصى لاهليه عند الموت محتضر 1 - آيه توجه ، كه انسان در هر جا باشد مىتواند ( به هر طرف نماز بخواند ) . 2 - آيه وصيت است كه محتضر بايد دربارهء خويشان خود بنمايد . و حرمة الاكل مع نوم ، مع رفث * و فدية لمطيق الصّوم مشتهر 3 - حرمت افطار كردن براى شخص روزه‌دار ، در صورتى كه قبل از افطار خواب او را گرفته باشد .

--> ( 1 ) الاتقان ، ج 2 ، نوع 47 ، ص 23 .